Του Νίκου Φωτόπουλου
Σκανδαλώδης έκπτωση προς όφελος της κοινοπραξίας που θα αναλάβει τη διαχείριση της Εγνατίας Οδού, είναι ένα από τα πιο αξιοσημείωτα απτά αποτελέσματα νομοσχεδίου που κατέθεσε αιφνιδίως η κυβέρνηση.
Το νομοσχέδιο του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών που κατατέθηκε την περασμένη εβδομάδα τροποποιεί θεμελιώδεις όρους της σύμβασης παραχώρησης. Μεταξύ των τροποποιήσεων ξεχωρίζει η μείωση του τιμήματος που θα καταβάλει η κοινοπραξία ΤΕΡΝΑ–EGIS (που έχει επιλεγεί ως επενδυτής). Η αιτιολογία για τη μείωση είναι οι εκκρεμότητες που παραμένουν όσον αφορά στις διαδικασίες αδειοδότησης των σηράγγων της Εγνατίας Οδού. Η μείωση αποτιμάται σε τουλάχιστον 180 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αφαιρείται από το συνολικό τίμημα και επιστρέφει στην ανάδοχο με τη μορφή κόστους εργασιών…
Από τον Αύγουστο του 2021 η ΤΕΡΝΑ–EGIS είχε επιλεγεί ως προτιμητέος επενδυτής για την Εγνατία Οδό, καθώς είχε καταθέσει προσφορά που ανερχόταν σε περίπου 1,5 δισ. ευρώ. Ακολούθησε επαναδιαπραγμάτευση λόγω των οικονομικών συνθηκών και της αύξησης των επιτοκίων, με αποτέλεσμα το ποσό να μειωθεί σε 1,35 δισ. ευρώ, όπως καταγράφηκε και στον κρατικό προϋπολογισμό. Η σύμβαση υπογράφηκε τελικά τον Μάρτιο του 2024 ανάμεσα στο Δημόσιο, το Υπερταμείο (ΤΑΙΠΕΔ) και τους παραχωρησιούχους.
Ωστόσο, η ενεργοποίηση της σύμβασης προϋπέθετε την εκπλήρωση συγκεκριμένων όρων, ένας από τους οποίους ήταν η πλήρης αδειοδότηση των σηράγγων της Εγνατίας Οδού. Επειδή η διαδικασία δεν είχε ολοκληρωθεί, δόθηκαν τρεις παρατάσεις –Αύγουστος 2024, Μάρτιος και Ιούνιος 2025– που μετέθεσαν την ημερομηνία ενεργοποίησης της σύμβασης στο τέλος του 2025. Το Υπερταμείο, πιεσμένο να ολοκληρώσει τη διαδικασία ώστε το τίμημα να εισρεύσει στα ταμεία, ζήτησε από το υπουργείο να ρυθμίσει νομοθετικά την εκκρεμότητα.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, περισσότερες από 60 σήραγγες μήκους άνω των 500 μέτρων δεν έχουν λάβει την προβλεπόμενη πιστοποίηση ασφάλειας. Το υπουργείο αναγνωρίζει ότι η δημόσια εταιρεία «Εγνατία Οδός ΑΕ» δεν έχει ολοκληρώσει τις απαραίτητες εργασίες και πως αυτές δεν αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί στους επόμενους μήνες.
Με την τροποποίηση του νομοσχεδίου, επιτρέπεται να αρχίσει η παραχώρηση ακόμη και χωρίς την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών για την πιστοποίηση ασφάλειας των σηράγγων. Ο νέος παραχωρησιούχος, η εταιρεία «Νέα Εγνατία», θα αναλάβει να πραγματοποιήσει αυτοψίες, να καταρτίσει μελέτες και να εισηγηθεί τυχόν προσωρινά μέτρα ασφαλείας, όπως μειώσεις ορίου ταχύτητας ή άλλες παρεμβάσεις. Το Δημόσιο από την άλλη, δεσμεύεται να καλύψει το κόστος των μελετών, των τεχνικών εργασιών αλλά και την αμοιβή του ανεξάρτητου μηχανικού, καθώς και να επωμιστεί τις ευθύνες για όποιο περιστατικό θα μπορούσε να συνδεθεί με την έλλειψη πιστοποίησης. Το ύψος των αποζημιώσεων υπολογίζεται στα 180 εκατομμύρια ευρώ – ποσό που αφαιρείται άμεσα από το τίμημα της παραχώρησης.
Αντιδράσεις
Η τροπολογία προκάλεσε αντίδραση από τον Σύλλογο Εργαζομένων της Εγνατίας Οδού (ΣΕΤΕΟ). Σε ανακοίνωσή τους, υποστηρίζουν ότι από τις 35 κύριες σήραγγες της οδού, οι 19 έχουν ήδη λάβει αδειοδότηση κατηγορίας Ε, ενώ για τις υπόλοιπες η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό που προσεγγίζει το 90%. Κατηγορούν, μάλιστα, το υπουργείο ότι υιοθετεί ερμηνεία που επιβαρύνει το Δημόσιο με δαπάνες οι οποίες, σύμφωνα με τους ίδιους, αποτελούσαν υποχρέωση των παραχωρησιούχων στο πλαίσιο της 35ετούς σύμβασης.
Οι εργαζόμενοι επισημαίνουν επίσης ότι οι εταιρείες που διεκδίκησαν την παραχώρηση το 2021 γνώριζαν την τεχνική κατάσταση της Εγνατίας και είχαν ενσωματώσει στα οικονομικά τους μοντέλα το κόστος βαριάς συντήρησης. Η μεταφορά των συγκεκριμένων υποχρεώσεων στο Δημόσιο, όπως σημειώνουν, μεταβάλλει εκ των υστέρων κρίσιμους όρους της συμφωνίας…
Τι περιλαμβάνει η παραχώρηση
Η Εγνατία Οδός αποτελεί έναν από τους βασικούς αυτοκινητοδρόμους της χώρας, είναι μάλιστα ο μεγαλύτερος, με μήκος 658 χιλιόμετρα από την Ηγουμενίτσα έως τους Κήπους Έβρου.
Στη σύμβαση περιλαμβάνονται επίσης, τρεις κάθετοι άξονες που συνδέουν την Ελλάδα με την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τα Σκόπια, συνολικού μήκους περίπου 225 χιλιομέτρων.
Με την έναρξη της παραχώρησης, η ΤΕΡΝΑ–EGIS αναλαμβάνει τη συντήρηση, τη λειτουργία, την επιβολή και είσπραξη διοδίων, την εκμετάλλευση σταθμών εξυπηρέτησης και άλλες παρόμοιες δραστηριότητες. Παράλληλα, θα εισπράξει και 60 εκατομμύρια ευρώ ως χρηματοδοτική συμβολή του Δημοσίου.
Το Δημόσιο, από την πλευρά του, εξακολουθεί να έχει ευθύνη για φαινόμενα που σχετίζονται με γεωλογικούς κινδύνους, πλημμύρες ή κατολισθήσεις σε συγκεκριμένες περιοχές της διαδρομής, όπως στην Πεδινή Ιωαννίνων, την Κοζάνη, τη Βόλβη, τα Βρασνά και άλλες ζώνες όπου εντοπίζονται συχνά τέτοιες μεταβολές.
Το ύψος των διοδίων έχει οριστεί στα 5,1 λεπτά ανά χιλιόμετρο για τα ΙΧ, χρέωση που σημαίνει ότι η πλήρης διαδρομή κοστίζει πάνω από 33 ευρώ. Για τα μεγαλύτερα οχήματα εφαρμόζονται αυξημένοι συντελεστές, γεγονός που θα πολλαπλασιάσει το κόστος για επαγγελματίες και μεταφορικές εταιρείες.
Πάντως, η περίπτωση της Εγνατίας Οδού δεν είναι μεμονωμένη. Τους τελευταίους μήνες η κυβέρνηση έχει εγκρίνει αυξημένες αποζημιώσεις προς παραχωρησιούχους και άλλων μεγάλων υποδομών της χώρας, όπως ο ΒΟΑΚ, ο Ε65 και το αεροδρόμιο Καστελλίου, αναλαμβάνοντας ευθύνες και κόστος που άλλοτε βάρυναν τους αναδόχους.
Δεν ήταν απόλυτα επιτυχημένες όλες οι προσαρμογές της σύμβασης
Του Κωνσταντίνου Κουτσούκου*
Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα πολύ τεχνικό ζήτημα, στο οποίο υπάρχει και μια σημαντική χρονική διάσταση. Μέχρι να αναλάβει κάποιος το έργο, είχαν ήδη προκύψει νέα δεδομένα. Το βασικό είναι ότι τη σύμβαση παραχώρησης τη χειρίστηκε αποκλειστικά το ΤΑΙΠΕΔ, και σας θυμίζω ότι η διαδικασία είχε αρχίσει το 2011…
Η εξέλιξη της σύμβασης δημιούργησε συγκεκριμένες χρονικές πιέσεις, που επέβαλαν να γίνουν ορισμένες προσαρμογές — αυτές έγιναν αποκλειστικά από το υπουργείο. Δεν θεωρώ ότι όλες ήταν απόλυτα επιτυχημένες. Υπήρξε μεγάλη χρονική καθυστέρηση, πολλές κυβερνήσεις, πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις. Αυτό δεν βοήθησε. Δεν είναι δυνατόν μια διαδικασία που άρχισε το 2011 να ολοκληρώνεται το 2025. Τα πράγματα αλλάζουν, οι παράμετροι αλλάζουν σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα…
«Πιστεύω όμως, ότι από εδώ και πέρα αρχίζει μια νέα εποχή για τον οδικό άξονα της Εγνατίας. Στα χρόνια των μνημονίων δεν υπήρχαν οι απαιτούμενοι πόροι για σωστή συντήρηση. Η Εγνατία δεν υπήρχε σε έναν διαφορετικό κόσμο, χωρίς οικονομικά και διαχειριστικά ζητήματα. Εμείς κάναμε ό,τι μπορούσαμε για να τη διατηρούμε σε ένα οριακό αλλά λειτουργικό επίπεδο.
* Ο Κωνσταντίνος Κουτσούκος είναι διευθύνων σύμβουλος της Εγνατίας Οδού ΑΕ
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
