Του Θάνου Χερχελετζή
Στα ταξίδια που έκανε συμμετέχοντας σε ιατρικά συνέδρια είχε πάντα μαζί του, εκτός από την ιατρική τσάντα, και μια φωτογραφική μηχανή. Επισκεπτόταν ναούς, παρεκκλήσια, μαυσωλεία και φωτογράφιζε χριστιανικά ψηφιδωτά. Με την πάροδο των χρόνων το «χόμπι» του μετατράπηκε σε σπουδαία επιστημονική παρουσίαση ψηφιδωτών που δημιουργήθηκαν από τον 3ο ως τον 14ο αιώνα.
Ο λόγος για τον καρδιολόγο και Άρχοντα Υπομνηματογράφο της Μητρός του Χριστού Εκκλησίας, Χριστόφορο Σωφρονίου, ο οποίος παρέδωσε στο κοινό το βιβλίο «Το ταξίδι του ψηφιδωτού στους τόπους και τους χρόνους», ένα μνημειώδες έργο για την τέχνη του ψηφιδωτού, όπως αυτή γεννήθηκε και εξελίχθηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους.
Ο κ. Σωφρονίου βρέθηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο των δράσεων της Λέσχης Ανάγνωσης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης. Σε συνεργασία με τη μητρόπολη Θεσσαλονίκης, παρουσιάστηκε σε εκδήλωση που έγινε στο αμφιθέατρο του μουσείου της Ρωμαϊκής Αγοράς το βιβλίο του, που αποτελεί σημαντική παρακαταθήκη όχι μόνο για την Ιστορία της Τέχνης, αλλά για τη χριστιανική ζωή και λατρεία και το οποίο «συναρπάζει τον αναγνώστη», όπως υπογράμμισε σχολιάζοντάς το ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος.
Ο Χριστόφορος Σωφρονίου είναι ένας άνθρωπος, όπως εύστοχα τον χαρακτήρισε ο κ. Φιλόθεος, με αρχοντική παρουσία και ακόμη περισσότερο με αρχοντικούς τρόπους. Πρόκειται για σπουδαίο ιατρικό επιστήμονα, που διακρίνεται ταυτόχρονα για την πνευματική του καλλιέργεια, την αγάπη προς τον Χριστό και την χριστιανική τέχνη. Μιλώντας στη «Θ» αναφέρει πως το συναρπαστικό ταξίδι του στον κόσμο των ψηφιδωτών άρχισε πριν από περίπου 25 χρόνια.
«Δεν ξεκίνησα με σκοπό και προοπτική να γράψω βιβλίο, αλλά για να δημιουργήσω μία συλλογή φωτογραφιών με όσα ψηφιδωτά έβλεπα στη διάρκεια ταξιδιών που έκανα, κυρίως για να συμμετάσχω σε ιατρικά συνέδρια ως γιατρός. Φωτογράφιζα τα ψηφιδωτά και μετά άρχισα να ψάχνω πληροφορίες για αυτά. Αυτό ήταν ένα κίνητρο για να κάνω και κάποια άλλα ταξίδια τουριστικού τύπου με την οικογένειά μου. Σιγά-σιγά άνοιξε η όρεξη για όλο και περισσότερες φωτογραφήσεις. Στο τέλος μου έγινε έμμονη ιδέα να εντοπίσω και να φωτογραφήσω όλα τα χριστιανικά ψηφιδωτά που σώζονται από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα (μέχρι και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης). Προτεραιότητά μου ήταν τα εντοίχεια ψηφιδωτά, αυτά που είναι αναρτημένα στους τοίχους και όχι τα επιδαπέδια», σημειώνει ο κ. Σωφρονίου.
Τα χρόνια περνούσαν και ο κ. Σωφρονίου δημιούργησε μια μεγάλη συλλογή με φωτογραφίες ψηφιδωτών. «Τότε άρχισα να προβληματίζομαι για την ιστορία τους, τους τεχνίτες, τους αναθέτες και το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο είχαν δημιουργηθεί. Πράλληλα με γοήτευσε η τεχνοτροπία τους και πώς συνδεόταν με το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο της εποχής κατά την οποία δημιουργήθηκαν. Από μια απλή συλλογή φωτογραφιών προέκυψε μια αρκετά εκτεταμένη εργασία υπό την μορφή δοκιμίου. Στο μεταξύ, επειδή πάντα με ενδιέφερε η αρχιτεκτονική, ενώ φωτογράφιζα και περιέγραφα τα ψηφιδωτά, παράλληλα αποτύπωνα φωτογραφικά και με μετρήσεις, αλλά και παρατηρήσεις τα αρχτεκτονήματα, μέσα στα οποία υπήρχαν τα ψηφιδωτά. Οπότε το πράγμα έγινε πιο περίπλοκο και σύνθετο. Έχοντας συγκεντρώσει όλο αυτό το υλικό σκέφτηκα να κάνω ένα κείμενο σχετικά με τα ψηφιδωτά που απαθανάτισα με τον φωτογραφικό φακό και έτσι προέκυψε το βιβλίο», αναφέρει ο κ. Σωφρονίου.
Τα κορυφαία ψηφιδωτά
«Μπορώ να πω ότι «Η δέηση» στην Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη είναι το κορυφαίο ψηφιδωτό στην οικουμένη. Επίσης, τα ψηφιδωτά της Ροτόντας στη Θεσσαλονίκη, τα οποία δεν είναι μόνο εντυπωσιακά, αλλά είναι υψίστης τέχνης και ελάχιστα γνωστά σε εμάς που περνάμε μπροστά τους κάθε μέρα και δεν έχουμε επίγνωση τί μνημεία είναι και από καλλιτεχνική και από ιστορική άποψη», τονίζει ο κ. Σωφρονίου.
Στο βιβλίο που εκδόθηκε από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο συγγραφέας περιγράφει τις ψηφιδωτές παραστάσεις ενταγμένες στο κτίσμα το οποίο κοσμούν: εκκλησία, παρεκκλήσιο, βαπτιστήριο, μαυσωλείο ή και κατακόμβη. Η επιστημονική παρουσίασή τους -η οποία γίνεται με γεωγραφικά κριτήρια (Κωνσταντινούπολη, Ρώμη, Θεσσαλονίκη, Ιταλία, Ραβένα, Κύπρος, Ελλάδα, Σικελία, Βενετία κ.α.)- διανθίζεται από την παράθεση ιστορικών μύθων και βιογραφιών. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, το έχει χαρακτηρίσει «εγκυκλοπαίδεια των ψηφιδωτών». Πέρα από το πλήθος καλαίσθητων τετράχρωμων φωτογραφιών των ψηφιδωτών, περιέχει πλούσια διεθνή βιβλιογραφία για τον ερευνητή και γλωσσάρι αρχιτεκτονικών όρων.
«Ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα του βιβλίου είναι η ισορροπία ανάμεσα στην ιστορική αυστηρότητα και την αφηγηματική απόλαυση. Δεν περιορίζεται σε μία ψυχρή τεκμηρίωση, ο ίδιος το δηλώνει εξαρχής ότι στόχος του δεν είναι η μονοτονία της τεχνοκρατικής παράθεσης, αλλά η τέρψη, η ψυχική αγαλλίαση, η αποκάλυψη εν κρυμμένου θησαυρού. Έτσι δίπλα στην ιστορική και αρχιτεκτονική ανάλυση, παρεμβάλλονται ιστορίες, βιογραφίες , στοιχεία που ζωντανεύουν τον κόσμο μέσα στον οποίο γεννήθηκαν τα ψηφιδωτά», σημειώνει ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, κ. Φιλόθεος.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
