Της Χιονίας Βλάχου – Μπλιάτκα
Ο Κώστας Τουρνάς εμφανίστηκε στο τότε αποκαλούμενο «μοντέρνο ελληνικό τραγούδι» μια εποχή που η μουσική δεν ήταν απλώς ψυχαγωγία αλλά αγκάλιαζε και την ανάγκη για λόγο, επαφή, και αμφισβήτηση. Τουλάχιστον αυτό συνέβαινε στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, διότι εδώ ο κόσμος υφίστατο τον σκοταδισμό της χούντας.
Γεννήθηκε στην Τρίπολη το 1949 και μεγάλωσε στην Αθήνα ενώ ήρθε νωρίς σε επαφή με τη μουσική, την οποία είδε όχι ως τεχνική δεξιότητα αλλά ως τρόπο σκέψης. Η κιθάρα, παράλληλα, λειτούργησε γι’ αυτόν από την αρχή ως «μέσο κατανόησης του κόσμου». Ποτέ δεν είδε τη μουσική απλώς ως μια άλλη τέχνη ή ένα επάγγελμα, αλλά «μια πράξη επικοινωνίας και αγάπης με τον κόσμο». Αυτό συνοψίζει με ακρίβεια και το πνεύμα της διαδρομής του.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, μαζί με τον Ρόμπερτ Ουίλιαμς, τον Σταύρο Λογαρίδη και τον Κώστα Παπαϊωάννου, δημιουργεί τους Poll. Το συγκρότημα θα αποδειχθεί καθοριστικό για τη διαμόρφωση της ελληνικής ροκ σκηνής -όχι μόνο λόγω του ήχου του αλλά και του λόγου του. Οι Poll έφεραν στο προσκήνιο μουσική που μιλούσε για τον άνθρωπο, τη συλλογικότητα και την ανάγκη για ειρήνη, μια εποχή που αυτά δεν ήταν αυτονόητα. Το «Άνθρωπε αγάπα» θα λειτουργήσει ως τραγούδι –σύμβολο, ενώ πολλοί το θεωρούν ως το πρώτο αντιπολεμικό τραγούδι της ελληνικής ποπ -ροκ. Δίπλα σ’ αυτό, τραγούδια που αγαπήθηκαν με πάθος από την νεολαία της εποχής, όπως το «Ήλιε μου, ήλιε μου», «Στην πηγή μια κοπέλα» κ.ά.
Η απήχηση του συγκροτήματος υπήρξε τεράστια, όμως η διάρκεια ζωής του σύντομη. Το 1973 οι Poll διαλύονται. Η απόφαση αυτή δεν ήταν προϊόν ρήξης, αλλά ανάγκης. Ο Κώστας Τουρνάς αισθανόταν ότι η δημιουργική του πορεία απαιτούσε χώρο για προσωπική αναζήτηση. Η αποχώρηση από το σχήμα σηματοδότησε μια μετάβαση από τη συλλογική έκφραση, στην ατομική ευθύνη της δημιουργίας.
Η σόλο διαδρομή ξεκινά δυναμικά με τα «Απέραντα Χωράφια», έναν δίσκο που μέχρι σήμερα θεωρείται σημείο αναφοράς. Το έργο αυτό δεν αντιμετωπίζεται ως ένα απλό άλμπουμ αλλά ως αφήγηση μιας εσωτερικής διαδρομής. Ο ίδιος έχει αναφερθεί στο ομώνυμο τραγούδι ως καταγραφή μιας σειράς μεταβάσεων: από την εφηβεία στην ωριμότητα, από την αθωότητα στη σκέψη, από την επαρχία στο αστικό κέντρο. «Αυτές τις μεταβάσεις τις περνάνε όλοι οι άνθρωποι με έναν τρόπο», έχει επισημάνει, εξηγώντας γιατί το τραγούδι εξακολουθεί να βρίσκει ανταπόκριση σε διαφορετικές γενιές. Σε όλη την πορεία του αντιμετώπισε τη μουσική ως ζωντανή σχέση με τον ακροατή. Δεν τον απασχόλησε ποτέ η αναπαραγωγή συνταγών ή η ασφάλεια της επανάληψης. Η δημιουργία για εκείνον όφειλε να έχει «εσωτερικό λόγο ύπαρξης». Αυτή η στάση γίνεται ιδιαίτερα σαφής όταν μιλά για την έννοια της ψυχής στην τέχνη. «Η ψυχή του ανθρώπου είναι απίστευτη πολύπλοκη. Σκέψεις, αποθηκευμένη εμπειρία, βιώματα, γνώση, παραστάσεις», αναφέρει και συνεχίζει: «Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να συγκεντρώσει τεράστιο όγκο δεδομένων και να τα μετατρέψει σε συνθετικό υλικό, όμως αυτό διαφέρει ουσιαστικά από το ατομικό στοιχείο της δημιουργίας. Τα έργα των ανθρώπων δεν θα καταφέρουν ποτέ να αντικατασταθούν εντελώς από μια νοημοσύνη τεχνητή».
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του έπαιξαν και οι άνθρωποι που συνάντησε στη διαδρομή του. Έχει αναφερθεί σε πρόσωπα της δισκογραφίας που στάθηκαν αρωγοί στη δουλειά του, επισημαίνοντας ότι «υπήρξαν άνθρωποι που έλυναν προβλήματα για να έχουμε νέο ρεπερτόριο, νέους δίσκους, καλά τραγούδια».
Αναγνωρίζει ότι μέσα στα χρόνια υπήρξαν και δυσκολίες, συνεργασίες που ζημίωσαν ή έβλαψαν, ωστόσο επιλέγει συνειδητά να κρατά στη μνήμη του τα θετικά. «Δεν θέλω να θυμάμαι τα αρνητικά. Επιλέγω να θυμάμαι μόνο τα θετικά», αναφέρει. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στη μαθητεία. Αναφέρεται στον συνθέτη, ενορχηστρωτή και διευθυντής ορχήστρας Κωστή Κλάββα ως ουσιαστικό δάσκαλο της θεωρίας, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει την έννοια της διδασκαλίας. «Δάσκαλοι για μένα ήταν εκατό σοφοί άνθρωποι του πλανήτη», λέει, εξηγώντας ότι από νεαρή ηλικία προσπαθούσε να προσεταιριστεί τη σκέψη και τη σοφία τους, «να ξεκλέψει ό,τι θα μπορούσε να βοηθήσει τις ζωές μας να είναι καλύτερες».
Όταν μιλά για τους νέους μουσικούς, αποφεύγει τις εύκολες συμβουλές. Αναγνωρίζει ότι κάθε εποχή έχει τις δικές της δυσκολίες και ότι για έναν νέο άνθρωπο αυτές μοιάζουν πάντα δυσβάσταχτες. Το μοναδικό μέτρο που προτείνει είναι η αγάπη γι’ αυτό που κάνει κανείς. «Όταν ξεκινούσαμε, η μουσική δεν υποσχόταν βιοπορισμό ούτε ασφάλεια αλλά μέσα από την αφοσίωση και την προσφορά, όταν αγαπάς κάτι, αποκτά υπόσταση. Άλλωστε ό,τι δίνεις, παίρνεις», λέει, θεωρώντας ότι η ενέργεια και η αφοσίωση επιστρέφουν, επιτρέποντας στον άνθρωπο να υπάρξει μέσα από αυτό που αγαπά.
Ο Κώστας Τουρνάς, σημαντική παρουσία στην ελληνική μουσική, παραμένει ενεργός, στοχαστικός και ουσιαστικός. Το έργο του συνεχίζει να υπενθυμίζει ότι η μουσική, όταν γεννιέται από βίωμα και σκέψη, μπορεί να λειτουργήσει ως κοινός τόπος. Ένας χώρος δηλαδή όπου το ατομικό συναντά το συλλογικό και όπου η τέχνη παραμένει πάνω απ’ όλα ανθρώπινη. Η μουσική για τον Κώστα Τουρνά δεν ανήκει σε εποχές αλλά στους ανθρώπους.
Μαζί με τον Διονύση Τσακνή περιμένουν για να μοιραστούν μαζί μας ένα αίσθημα για το ροκ το ελληνικό. Ή μήπως και έναν ευφημισμό; Ο Κώστας Τουρνάς, από την εποχή του αντιπολεμικού «Άνθρωπε αγάπα», πάντα μαγεύει στη σκηνή -και ταυτόχρονα δίνει αφορμές για σκέψη…
5 ερωτήσεις στον Κώστα Τουρνά
Το «Ροκ το ελληνικό», που είναι και ο τίτλος της παράστασής σας, έχει αλλάξει πολλές μορφές. Σήμερα τι είναι;
Ο τίτλος της παράστασης λειτουργεί κατ’ ευφημισμόν. Δεν σημαίνει ότι εκπροσωπούμε κάποιον συγκεκριμένο μουσικό χώρο. Απλώς κι εγώ και ο Διονύσης, με έναν τρόπο, γέρνουμε προς τα εκεί. Άλλωστε στο ομώνυμο τραγούδι δίνεται η απάντηση: Το ροκ το ελληνικό είναι ζεϊμπέκικο. Παρ’ όλα αυτά, ηχητικά και αισθητικά η παράσταση ακουμπά σε αυτό που για λόγους συνεννόησης ονομάζουμε «ελληνικό ροκ». Η μουσική, γενικά, δύσκολα περιορίζεται σε όρια. Ακόμα και μέσα στη ροκ, οι εκφάνσεις είναι πολλές: metal, hard rock, soft rock, ballad rock. Οι εκφραστικές του δυνατότητες είναι μεγάλες. Ως είδος λοιπόν παραμένει ζωντανό και εξακολουθεί να εκφράζει ανθρώπους. Όπως όλα τα μουσικά ύφη, περνά διακυμάνσεις ανάλογα με τον τόπο και την εποχή αλλά δεν παύει να υπάρχει και να μετασχηματίζεται.
Συνεργάζεστε για πρώτη φορά με τον Διονύση Τσακνή σε μια ολοκληρωμένη παράσταση. Τι κομίζει ο καθένας σε αυτή τη σύμπραξη;
Είναι η πρώτη φορά που στήνουμε μαζί μια παράσταση, παρότι στο παρελθόν έχουμε συναντηθεί καλλιτεχνικά με διάφορους τρόπους. Ο καθένας φέρνει πάνω στη σκηνή μια σειρά τραγουδιών που κατά κάποιον τρόπο χρωστά στο κοινό του. Όταν κάποιος έρχεται να σε ακούσει, δεν το κάνει τυχαία αλλά σε έχει συνδέσει με συγκεκριμένα τραγούδια και στιγμές. Αυτό οφείλεις να το σεβαστείς. Πέρα από αυτά, υπάρχουν και τραγούδια που αγαπάμε εμείς οι ίδιοι και πιστεύουμε ότι οφείλουμε να τα πούμε ανεξάρτητα από το αν τα περιμένει ή όχι ο θεατής. Έτσι η παράσταση γίνεται μια συνύπαρξη: ο ένας επιχειρεί να πει τραγούδια του άλλου, υπάρχει διάλογος και ανταλλαγή πάνω στη σκηνή.
Τι έχει απομείνει από το «Άνθρωπε αγάπα» και τα άλλα λεγόμενα «greek hippie songs» της νιότης σας;
Ως τραγούδια κουβαλούν μια αθωότητα -για να μην πω αφέλεια- και έναν έντονο ρομαντισμό. Στίχοι όπως «Άνθρωπε αγάπα», «Σταμάτα τη φωτιά», «Δώσ’ της το φιλί σου» μοιάζουν σήμερα ίσως αφελείς. Όμως ως ευχή, το να τα λέμε και να τα ξαναλέμε είναι ίσως το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε. Γι’ αυτό και το τραγούδι παραμένει ζωντανό. Σε κάθε παράσταση ο κόσμος συμμετέχει, τραγουδά και το ζητά. Δεν έπεσε ποτέ στο κενό. Αυτό που έχει μείνει, είναι ακριβώς αυτή η ευχή: η επιθυμία τα πράγματα να είναι αλλιώς ακόμα κι όταν δυσφορούμε γιατί δεν είναι. Γράφτηκε σε μια εποχή μεγάλων αναταράξεων -αλλά δυστυχώς και η σημερινή εποχή θα έλεγα ότι είναι ακόμα πιο σκληρή.
Ξεκινώντας από το «Κυρίες και κύριοι», ποιος είναι ο μύθος της σημερινής εποχής που εξακολουθεί να γεμίζει τη ζωή μας;
Αν γυρίσουμε στην ιστορία του Κάιν και του Άβελ, βλέπουμε τον αδελφό να στρέφεται εναντίον του αδελφού για κάτι που θέλει, που ζητά, που δεν αντέχει. Αυτό είναι το πρώτο φάλτσο στις ανθρώπινες συμπεριφορές. Από τότε μέχρι σήμερα, στην ουσία δεν έχει αλλάξει τίποτα. Η διαφορά είναι ότι σήμερα οι δολοφονίες γίνονται συχνά τεχνηέντως: εναντίον κοινωνιών, ομάδων, κρατών, πληθυσμών. Γίνονται από εκείνους που θεωρούν εαυτούς ρυθμιστές, ικανότερους και δυνατότερους. Όταν δεν παίρνουν αυτό που θέλουν, το επιβάλλουν. Αυτό ζούμε και σήμερα, το 2026, εντός και εκτός Ελλάδας.
Στη Θεσσαλονίκη έχετε κοινό και φίλους εδώ και δεκαετίες. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η πόλη;
Όταν έχεις ζήσει σχεδόν 55 χρόνια ως καλλιτέχνης στην Ελλάδα, η μισή σου ζωή είναι, με έναν τρόπο, στη Θεσσαλονίκη. Μαζί με την Αθήνα αποτελούν τον παλμό της χώρας. Είναι μια πόλη με έντονο φοιτητικό και νεανικό στοιχείο, με βαθιά μουσική παράδοση. Δεν αγαπά απλώς τη μουσική αλλά έχει προικίσει τη χώρα με σπουδαίους καλλιτέχνες. Δεν μπορείς να τη μετρήσεις ή να τη ζυγίσεις. Είναι απλώς μια πολύ σημαντική πόλη για οτιδήποτε κάνουμε.
Info
Στην παράσταση «Το Ροκ το Ελληνικό» στο Radio City Theatre (Βασ. Όλγας 11 & Παρασκευοπούλου 9) την Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου στις 21.00, ο Κώστας Τουρνάς μαζί με τον Διονύση Τσακνή θα παρουσιάσουν ένα πρόγραμμα – γιορτή αφιερωμένο στο ελληνικό ροκ, ενώνοντας φωνές και κιθάρες σε μια ζωντανή διαδρομή που περιλαμβάνει μεγάλες και διαχρονικές στιγμές της δισκογραφίας τους, όπως τα «Όμορφη», «Μην της το πεις», «Δεν μετανιώνω», «Όπου φυσάει ο άνεμος» και το εμβληματικό «Άνθρωπε αγάπα» από τον Κώστα Τουρνά, καθώς και τα «Γυρίζω τις πλάτες μου στο μέλλον», «Φτιάξε καρδιά μου το δικό σου παραμύθι», «Ώρες σιωπής», «Το τρίτο σου μάτι», «Ρωγμές» και άλλα αγαπημένα τραγούδια του Διονύση Τσακνή, με νέες ενορχηστρώσεις, απρόσμενα ντουέτα και με τη συνοδεία εξαιρετικών μουσικών, σε μια βραδιά που υπόσχεται ένταση, συγκίνηση και αυθεντική ροκ ενέργεια.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
