Στο διάγγελμά του ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ δεν μας είπε τίποτε για το τέλος του πολέμου που ο ίδιος άρχισε, αλλά εκείνο που διακρίνεται είναι πως ούτως ή άλλως διαμορφώνεται ένα νέο περιβάλλον επικίνδυνης στρατηγικής ασάφειας.
Ο αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι βασικοί στρατιωτικοί στόχοι των ΗΠΑ στο Ιράν έχουν σχεδόν επιτευχθεί (sic), αλλά ταυτόχρονα προανήγγειλε ακόμη σκληρότερα πλήγματα για δύο έως τρεις εβδομάδες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέδειξαν ακόμη μία φορά ότι μπορούν να καταστρέψουν στόχους με συντριπτική τεχνολογική υπεροχή, αλλά, συνήθως, δεν γνωρίζουν το μετά. Ανοίγουν μέτωπα αλλά δεν μπορούν να τα κλείσουν. Και αυτό υπονομεύει το κύρος μιας υπερδύναμης. Το ίδιο έκαναν στο Ιράκ, τη Λιβύη, τη Συρία και τώρα στο Ιράν. Το Ιράν, όμως, μπορεί να τους γυρίσει μπούμεραγκ.
Δικαιώνουν όσους ειρωνικά τους αποδίδουν ότι «πρώτα πυροβολούν και μετά κοιτάζουν που πυροβόλησαν».
Το τέλος του πολέμου στο Ιράν είναι λίγο πολύ προδιαγεγραμμένο. Κατά την κλασική έκφραση, οι ΗΠΑ θα κερδίσουν τις μάχες αλλά όχι τον πόλεμο. Το ερώτημα είναι τι θα ακολουθήσει; Ποιος υποβαθμίζεται και ποιος αναβαθμίζεται; Και ποιόν θα εξυπηρετήσει η νέα ισορροπία αν ποτέ επέλθει;
Οι επιδιώξεις ΗΠΑ και Ισραήλ τέμνονται, αλλά δεν ταυτίζονται πλήρως. Η Ουάσιγκτον, όπως προκύπτει από τις ίδιες τις δηλώσεις Τραμπ, προβάλλει ως κύριο σκοπό την αποτροπή ιρανικής πυρηνικής ικανότητας και τη συστηματική αποδόμηση της δυνατότητας της Τεχεράνης να απειλεί την Αμερική ή να προβάλλει ισχύ εκτός συνόρων.
Στην ουσία η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποδυναμώσει την παρουσία Κίνας και Ρωσίας στην Μέση Ανατολή, παρουσία που διευκόλυνε η σχέση των δύο χωρών με το Ιράν.
Το Ισραήλ φαίνεται να επιδιώκει κάτι ευρύτερο: μια μακρά στρατηγική υποβάθμιση του Ιράν, των πυραυλικών του υποδομών, των περιφερειακών του δικτύων και γενικότερα της δυνατότητάς του να λειτουργεί ως αναθεωρητικός πόλος στη Μέση Ανατολή. Δεν είναι τυχαίο ότι το Τελ Αβίβ δηλώνει έτοιμο να συνεχίσει τα πλήγματα για εβδομάδες ακόμη. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ αναζητούν ήδη έναν όρο εξόδου, ενώ το Ισραήλ επιδιώκει πιο μόνιμη αλλαγή του περιφερειακού συσχετισμού. Και αν αυτή η αλλαγή ευνοήσει έναν άλλο περιφερειακό ανταγωνιστή του όπως η Τουρκία;
Η περιοχή διολισθαίνει προς μια νέα ρευστότητα. Το Ιράν βγαίνει αποδυναμωμένο στο συμβατικό πεδίο, αλλά δεν ακυρώνεται πολιτικά. Παραμένει ικανό να πλήττει, να επηρεάζει ενεργειακές ροές και να αξιοποιεί την ασύμμετρη ισχύ του. Και αυτό έχει ήδη τα αποτελέσματά του τις κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου και ενέργειας που στέλνουν τα μηνύματά τους μέχρι τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.
Ταυτόχρονα αναδύονται νέοι μεσολαβητές, που ενδιαφέρουν και την Ελλάδα, διότι περιλαμβάνουν και την πάντοτε καιροφυλακτούσα Τουρκία. Επιδιώκει να επηρεάσει τις εξελίξεις μαζί με το Πακιστάν και την Αίγυπτο. Ένα σχήμα που υποκαθιστά εν μέρει τους παραδοσιακούς διαύλους του Κόλπου.
Η Τουρκία ειδικά βγαίνει σχετικώς ενισχυμένη επειδή λειτουργεί ταυτόχρονα ως κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ που δέχεται προστασία από τη Συμμαχία και ως διπλωματικός παίκτης που συνομιλεί με πολλούς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, επίσης, η συμπεριφορά των ΗΠΑ απέναντι στους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ όχι μόνο πίεσε τους Ευρωπαίους να συμβάλουν στο ζήτημα του Ορμούζ, αλλά έφθασε να δηλώσει ότι εξετάζει «απολύτως» την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, ενώ στο ίδιο πνεύμα κάλεσε τις χώρες που χρειάζονται το πετρέλαιο της περιοχής είτε να αγοράσουν από τις ΗΠΑ είτε να «πάνε στα Στενά και να τα πάρουν».
Δημιούργησε το πρόβλημα και καλεί άλλους να το λύσουν.
Η γαλλική απάντηση ενόχλησε τον Τραμπ σε βαθμό που να ειρωνευθεί δημοσίως τον Γάλλο πρόεδρο: το ΝΑΤΟ, είπε το Παρίσι, είναι συμμαχία για την ασφάλεια του ευρωατλαντικού χώρου και όχι εργαλείο επιθετικών επιχειρήσεων στο Ορμούζ. Εδώ συμπυκνώνεται όλη η λογική Τραμπ: μια ωμά συναλλακτική αντίληψη των συμμαχιών, όπου η συλλογική ασφάλεια παύει να είναι σταθερό πλαίσιο και μετατρέπεται σε πεδίο πίεσης και ανταλλάγματος.
Για την Ελλάδα το κρίσιμο είναι, βεβαίως, το μέλλον της Ατλαντικής Συμμαχίας η οποία της προσέφερε, όχι, πάντοτε, κάποια κάλυψη. Το σημαντικό, όμως, είναι με τι θα αντικαταστήσει την αμερικανική ομπρέλα σε περίπτωση που αυτή αρθεί. Μπορεί η Ελλάδα με τις επιλογές που θα κάνει στην άμυνα, την διπλωματία και τις συνεργασίες να αποκτήσει την αποτροπή που χρειάζεται απέναντι στην Τουρκία;
Επιπλέον, η αστάθεια στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή ενεργοποιεί τις συνεργασίες που έχει υπογράψει, ως τώρα, η χώρα. Πόσο βαθιά είναι διατεθειμένη ή πόσο βαθιά μπορεί να αναμιχθεί η Ελλάδα στο μεσανατολικό καμίνι όπου έχει και συμφέροντα και ιστορική παρουσία; Με ποιες δυνάμεις συμπίπτουν ή συγκλίνουν τα στρατηγικά της συμφέροντα;
Η Ελλάδα, παρά τις κατά καιρούς συμμαχικές υποχρεώσεις της, κατάφερνε και κρατούσε μια ισορροπία μεταξύ αυτών των υποχρεώσεων και των σχέσεων με τις χώρες της περιοχής Η ισορροπία αυτή ανατράπηκε όπως προέκυψε από την συνομιλία που είχε ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών με τον ιρανό ομόλογό του. Το Ιράν κατατάσσει την Ελλάδα στις εχθρικές δυνάμεις. Ο «Κίμων» δεν προστατεύει, απλώς, την Κύπρο. Αυτή η εξέλιξη των ελληνοϊρανικών σχέσεων δεν είναι θετική.
Τέλος, η Ελλάδα πρέπει να κατανοήσει σωστά και τον περιφερειακό χάρτη. Το σχήμα Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ–Αίγυπτος- Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν είναι ακόμη ένας αυστηρός στρατιωτικός άξονας, είναι όμως ένα υπαρκτό πλέγμα στρατηγικής σύγκλισης στην ενέργεια, στην ασφάλεια και στη θαλάσσια γεωπολιτική, πάνω στο οποίο μπορούν να προστεθούν κατά περίπτωση και άλλοι εταίροι.
Μια νέα στρατηγική για την Ελλάδα είναι, απολύτως, αναγκαία. Θα τα καταφέρουν στην Αθήνα;
Δυστυχώς, η στρατηγική τους σκέψη εξικνούται στα όρια της περιφέρειας πρωτευούσης.
