Στην προκήρυξη της διαδικασίας για την επιλογή αναδόχου που θα αναλάβει τον ειδικό φωτισμό για την ανάδειξη 11 μνημείων UNESCO της Θεσσαλονίκης, κατ’ εφαρμογή μελέτης του δήμου προχώρησε πριν λίγες μέρες το υπουργείο Πολιτισμού.
Παράλληλα, προχωρά και η μελέτη για τον ιδιαίτερο φωτισμό των Βυζαντινών Τειχών, την οποία έχει αναλάβει ως χορηγός η Metlen.
Τα μνημεία που θα φωτιστούν με ιδιαίτερο φωτισμό, αναμένεται να αλλάξουν την εικόνα κατά μήκος της Εγνατίας, καθώς όλα εκτός από ένα βρίσκονται επί της οδού ή σε μικρή απόσταση από αυτήν. Το έργο της ανάδειξης αυτών των 11 σπουδαίων μνημείων της Θεσσαλονίκης χρηματοδοτεί το ΕΣΠΑ της περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, με πόρους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ.
Πρόκειται για ένα έργο που… έρχεται από το παρελθόν, από το 2018, επί εποχής Μπουτάρη στη δημαρχία Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, επί δημάρχου Κωνσταντίνου Ζέρβα, η μελέτη προχώρησε για έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ), ωστόσο το έργο παρέμεινε χωρίς χρηματοδότηση. «Είναι ένα έργο το οποίο προχωρήσαμε, καθώς διερευνήσαμε το πώς μπορεί να υλοποιηθεί αναζητώντας χρηματοδότηση. Κάτι που επιτεύχθηκε χάρη στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας που υλοποιεί το έργο με μελέτη του δήμου, αλλά με αρμόδιο φορέα του υπουργείο Πολιτισμού», εξηγεί μιλώντας στη «Θ» ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων, Πρόδρομος Νικηφορίδης.
Η μελέτη, που συντόνισε ο ενεργειακός/ μηχανολόγος μηχανικός, Κώστας Κάπος, ο μηχανικός που «φώτισε» και την ακρόπολη, αναδεικνύει τα μνημεία της πόλης και τον μακραίωνο πολιτισμό της.
Τι προβλέπεται
Αντικείμενο του δημοτικού φωτισμού, εκτός των άλλων, αποτελεί η ανάδειξη της ιστορικής κληρονομιάς και της αισθητικής φυσιογνωμίας των σημείων αναφοράς και των μνημείων της πόλης κατά τις νυχτερινές ώρες, όπως αναφέρεται στη σχετική μελέτη.
Η μελέτη έχει σκοπό την ανάδειξη όχι μόνο της αισθητικής, αλλά και των πολιτιστικών, ιστορικών και θρησκευτικών στοιχείων του κάθε μνημείου με την εφαρμογή αρχιτεκτονικού φωτισμού. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη η πολεοδομική οργάνωση του περιβάλλοντος χώρου έκαστου μνημείου και ο αρχιτεκτονικός ρυθμός του, τα υλικά κατασκευής των όψεών του, ο περιβάλλων χώρος, η χρήση του κτιρίου, οι ανάγκες φωτισμού, ο περιορισμός της θάμβωσης καθώς και η σημασία και η σημαντικότητα του μνημείου.
Πρόχειρος και ανεπαρκής
Ο σημερινός φωτισμός είναι πρόχειρος, ανεπαρκής και δεν αναδεικνύει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε μνημείου. Επίσης υπάρχουν ηλεκτρολογικά καλώδια και φωτιστικά σώματα τα οποία τοποθετήθηκαν πάνω στο σώμα των μνημείων και προκαλούν φθορές στις επιφάνειες των μνημείων αλλά και οπτική όχληση και πρέπει να αφαιρεθούν. Η Εφορία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης συμφώνησε και αποδέχθηκε τον φωτισμό ανάδειξης των μνημείων UNESCO και παράλληλα πρότεινε να μελετηθούν και άλλα μνημεία που δεν έχουν χαρακτηρισθεί ως μνημεία UNESCO ωστόσο έχουν ιδιαίτερη αξία.
Στην παρέμβαση προβλέπεται και για τα 11 μνημεία προσεκτική αποξήλωση των υφιστάμενων φωτιστικών σωμάτων και αντικατάστασή τους με σύγχρονης τεχνολογίας φωτιστικά σώματα, που και θα αναδεικνύουν τα μνημεία και θα είναι λιγότερο ενεργοβόρα. Δεν θα απαιτηθεί παρέμβαση στον υφιστάμενο περιμετρικό δημοτικό οδικό φωτισμό, καθώς ο νέος φωτισμός ανάδειξης θα κυριαρχήσει του υφιστάμενου φωτισμού διάχυσης.
Ποια μνημεία θα φωταγωγηθούν
Τα 11 μνημεία που περιλαμβάνονται στη μελέτη είναι βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής και αποτελούν πόλο έλξης για τους τουρίστες, αλλά και για το ευρύτερο κοινό της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για:
- Τα Τείχη (τμήμα των ανατολικών τειχών, πεζόδρομος Μελενίκου).
- Η Ροτόντα.
- Ο Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στην Εγνατία.
- Ο Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονος στην Ιασωνίδου.
- Ο Ιερός Ναός Παναγίας Αχειροποίητου στην Αγίας Σοφίας.
- Ο Ιερός Ναός Παναγίας Χαλκέων στην πλατεία Αρχαίας Αγοράς.
- Ο Ιερός Ναός Αγίων Αποστόλων στην Ολύμπου.
- Ο Ιερός Ναός Υπαπαντής του Χριστού στην Εγνατία.
- Η Αψίδα του Γαλερίου (Καμάρα) στην Εγνατία.
- Ο Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου στην Εγνατία.
- Το Μπέη Χαμάμ στην Εγνατία.
Με… νέο φως τα αρχαία τείχη
Στο μεταξύ, σε φάση ολοκλήρωσης είναι η μελέτη φωτισμού που εκπονήθηκε, με τη δωρεά της εταιρείας METLEN, για τον φωτισμό των Βυζαντινών Τειχών της Θεσσαλονίκης.
Η μελέτη εκπονείται από το γραφείο της Ελευθερίας Ντεκώ και υλοποιείται σε δύο φάσεις: Στην πρώτη φάση, θα φωτιστούν –εσωτερικά και εξωτερικά– το βορειοδυτικό και το βορειοανατολικό τείχος της ακρόπολης και το Επταπύργιο. Στη δεύτερη φάση, ακολουθεί ο φωτισμός των δυτικών τειχών της πόλης. Το έργο προβλέπεται να ολοκληρωθεί στο τέλος του 2026. Η φωταγώγηση των τειχών θα επιτρέψει την ενοποίηση του σπουδαίου αρχιτεκτονικού συνόλου της βυζαντινής πόλης, αναδεικνύοντας τη σημασία του και ενισχύοντας τη δυναμική του, ως τοπόσημο.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε αναφερθεί στο έργο τονίζοντας: «Τα τείχη της Θεσσαλονίκης, μνημείο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1988, αποτελούν ένα από τα πλέον επιβλητικά και σημαντικά οχυρωματικά σύνολα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Σήμερα εξακολουθούν να διαμορφώνουν το πολιτιστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης και αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια της ιστορίας της πόλης στη μακρά ιστορική της διάρκεια. Το υπουργείο Πολιτισμού διαχρονικά επιδεικνύει ιδιαίτερη μέριμνα για την προστασία και την ανάδειξή τους. Ιδιαίτερα, τα τελευταία χρόνια, δια της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης υλοποιείται το έργο της συντήρησης και της προστασίας των βορείων, βορειοδυτικών και δυτικών τειχών, το οποίο ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026, με ευεργετικά αποτελέσματα στην αναβάθμιση του δημοσίου χώρου στις επιβαρυμένες από την πυκνή δόμηση δυτικές περιοχές της πόλης. Χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία της METLEN αυτό το μοναδικής αξίας οχυρωματικό σύνολο, τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, λαμπρύνεται, φωτίζεται, κάνοντας κατανοητό σε όλους, πολίτες και επισκέπτες, το μέγεθος, την εξέχουσα σημασία και τον ιστορικό ρόλο της πόλης. Ο φωτισμός, αναδεικνύει τον όγκο, τη δομή και τη γεωμετρία των τειχών, ενώ προσφέρει ταυτόχρονα μια νέα εμπειρία θέασης για τους κατοίκους και τους επισκέπτες. Το έργο σχεδιάστηκε με σεβασμό προς το περιβάλλον και την ιστορική φυσιογνωμία του μνημείου και της πόλης».
Μάρτυες αιώνων ιστορίας
Τα Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης αποτελούν ένα από τα πιο επιβλητικά οχυρωματικά έργα της βυζαντινής αυτοκρατορίας.
Ήδη από την ίδρυσή της από τον Κάσσανδρο το 316/ 315 π.Χ., η πόλη οχυρώθηκε με ισχυρά τείχη, τα οποία διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην προστασία των κατοίκων της ανά τους αιώνες. Στη βυζαντινή περίοδο, η οχύρωση εξελίχθηκε σε περίβολο μήκους περίπου 8 χλμ., ενισχυμένο με πύργους και προτείχισμα, που κατέληγε στην ακρόπολη. Εκεί, κατά την ύστερη βυζαντινή εποχή, χτίστηκε το Επταπύργιο, το οποίο αποτέλεσε το τελευταίο οχυρωματικό καταφύγιο των πολιτών. Αργότερα, επί οθωμανικής κυριαρχίας, στέγασε τη διοίκηση και από τη δεκαετία του 1890 λειτούργησε ως φυλακή.
Σήμερα διασώζεται μόνο 4,5 χλμ. από την αρχική περίμετρο των τειχών. Όμως το μνημείο εξακολουθεί να δεσπόζει στο τοπίο της σύγχρονης πόλης, οριοθετώντας τον ιστορικό της πυρήνα.
Τα σωζόμενα τμήματα, με τους πολυάριθμους πύργους και τις πύλες, αποτελούν πολύτιμους μάρτυρες της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Διατηρούν επεμβάσεις τόσο από επώνυμους αυτοκράτορες όσο και από ανώνυμους χορηγούς, που επανέφεραν τη συνοχή των τειχών μετά από κάθε καταστροφή.
Με τον φωτισμό, θα αποδοθεί στο κοινό μια νέα οπτική εμπειρία, που θα φέρει στο φως το μέγεθος, τη λαμπρότητα και τον ιστορικό ρόλο της Θεσσαλονίκης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
